Historia Kościoła

Sobory powszechne to zgromadzenia biskupów, których rozstrzygnięcia dotyczą wiary i życia całego Kościoła. Poniżej przedstawiamy 21 soborów uznawanych za powszechne w Kościele katolickim — od Nicei w 325 r. do Soboru Watykańskiego II.

Wpisy są ułożone chronologicznie. Podajemy rok lub lata obrad, miejsce, papieży związanych z soborem i najważniejsze postanowienia. Przy długich przerwach oraz zmianach pontyfikatu dodajemy objaśnienia.

Starożytność i wczesne średniowiecze

  1. Sobór Nicejski I

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Nicea (dzisiejszy İznik w Turcji)
    Papież:
    Sylwester I

    Wyznanie wiary ogłosiło, że Syn Boży jest współistotny Ojcu, odrzucając naukę Ariusza. Sobór zajął się również wspólnym obchodzeniem Wielkanocy i zasadami dyscypliny kościelnej.

    Warto wiedzieć: Sobór zwołał cesarz Konstantyn. Nie jest pewne, kto przewodniczył wszystkim jego obradom.

  2. Sobór Konstantynopolitański I

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Konstantynopol (dzisiejszy Stambuł)
    Papież:
    Damazy I

    Potwierdził wiarę nicejską i boskość Ducha Świętego. Z tym soborem wiąże się wyznanie wiary nazywane nicejsko-konstantynopolitańskim, używane do dziś w liturgii.

    Warto wiedzieć: W obradach uczestniczyli biskupi ze Wschodu; powszechny autorytet soboru został utrwalony przez jego późniejsze przyjęcie.

  3. Sobór Efeski

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Efez (okolice dzisiejszego Selçuk w Turcji)
    Papież:
    Celestyn I

    Odrzucił naukę Nestoriusza i potwierdził jedność osoby Jezusa Chrystusa. Uznał zasadność tytułu Maryi „Bogurodzica” (Theotokos), ponieważ Ten, którego urodziła, jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem.

  4. Sobór Chalcedoński

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Chalcedon (dzisiejsza dzielnica Kadıköy w Stambule)
    Papież:
    Leon I Wielki

    Określił, że jeden i ten sam Chrystus istnieje w dwóch naturach: boskiej i ludzkiej, bez zmieszania, zmiany, podziału i rozłączenia. Odrzucił poglądy Eutychesa i przyjął list dogmatyczny Leona Wielkiego do Flawiana.

  5. Sobór Konstantynopolitański II

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Konstantynopol
    Papież:
    Wigiliusz

    Potępił tzw. Trzy Rozdziały: pisma i twierdzenia wiązane z Teodorem z Mopsuestii, Teodoretem z Cyru i Ibasem z Edessy. Potwierdził wcześniejsze sobory i wyjaśniał naukę o Chrystusie w sporach powstałych po Chalcedonie.

    Warto wiedzieć: Papież Wigiliusz nie uczestniczył w obradach i zaakceptował rozstrzygnięcia dopiero po ich zakończeniu.

  6. Sobór Konstantynopolitański III

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Konstantynopol
    Papieże:
    Agaton; jego następca Leon II zatwierdził uchwały po zakończeniu obrad

    Odrzucił monoteletyzm, czyli pogląd przypisujący Chrystusowi tylko jedną wolę. Ogłosił, że w Chrystusie są dwie naturalne wole i dwa działania, odpowiadające Jego boskiej i ludzkiej naturze.

    Warto wiedzieć: Agaton zmarł w styczniu 681 r., w trakcie soboru. Konsekracja Leona II nastąpiła dopiero w sierpniu 682 r.

  7. Sobór Nicejski II

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Nicea; końcowa sesja w Konstantynopolu
    Papież:
    Hadrian I

    Odrzucił ikonoklazm, czyli zwalczanie świętych obrazów. Rozróżnił cześć oddawaną wizerunkom Chrystusa, Maryi i świętych od uwielbienia należnego samemu Bogu.

    Warto wiedzieć: Cześć oddawana obrazowi odnosi się do przedstawionej na nim osoby.

  8. Sobór Konstantynopolitański IV

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Konstantynopol
    Papież:
    Hadrian II

    Rozstrzygał spór o obsadę patriarchatu Konstantynopola: potępił Focjusza i potwierdził prawa Ignacego. Wydał również kanony dotyczące władzy kościelnej, wyborów biskupów i dyscypliny.

Wróć do spisu treści ↑

Średniowiecze

  1. Sobór Laterański I

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Rzym, Lateran
    Papież:
    Kalikst II

    Utrwalił zakończenie sporu o inwestyturę po konkordacie wormackim z 1122 r. Wydał przepisy przeciw symonii oraz dotyczące dyscypliny duchowieństwa i ochrony dóbr kościelnych.

    Warto wiedzieć: Był pierwszym soborem powszechnym odbywającym się na Zachodzie.

  2. Sobór Laterański II

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Rzym, Lateran
    Papież:
    Innocenty II

    Porządkował życie Kościoła po schizmie związanej z antypapieżem Anakletem II. Potwierdził przepisy przeciw symonii i małżeństwom duchownych wyższych święceń oraz podejmował sprawy pokoju i dyscypliny.

  3. Sobór Laterański III

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Rzym, Lateran
    Papież:
    Aleksander III

    Ustanowił wymóg większości dwóch trzecich głosów kardynałów przy wyborze papieża. Przyjął przepisy dotyczące wykształcenia duchowieństwa, obsadzania urzędów oraz zwalczania nadużyć i herezji.

  4. Sobór Laterański IV

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Rzym, Lateran
    Papież:
    Innocenty III

    Wyłożył naukę o Eucharystii, posługując się pojęciem przeistoczenia. Zobowiązał wiernych do corocznej spowiedzi i przyjmowania Komunii w okresie wielkanocnym oraz wydał szeroki zbiór przepisów o duszpasterstwie i dyscyplinie.

  5. Sobór Lyoński I

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Lyon we Francji
    Papież:
    Innocenty IV

    W konflikcie papiestwa z cesarzem Fryderykiem II ogłosił pozbawienie cesarza władzy. Zajął się także reformą postępowania sądowego w Kościele, obroną Ziemi Świętej i zagrożeniami dla chrześcijańskiej Europy.

  6. Sobór Lyoński II

    Data:
    r.
    Miejsce:
    Lyon we Francji
    Papież:
    Grzegorz X

    Przyjął unię z delegacją Kościoła greckiego, która okazała się nietrwała. Uregulował wybór papieża przez konklawe oraz podjął sprawy reformy kościelnej i pomocy Ziemi Świętej.

    Warto wiedzieć: Św. Tomasz z Akwinu zmarł w drodze na sobór.

  7. Sobór w Vienne

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Vienne we Francji
    Papież:
    Klemens V

    Podczas soboru papież zniósł zakon templariuszy decyzją administracyjną, bez ostatecznego wyroku stwierdzającego winę całego zakonu. Obrady obejmowały także reformę kościelną, naukę o duszy ludzkiej i nauczanie języków wschodnich.

    Warto wiedzieć: Vienne leży we Francji — nie należy go mylić z Wiedniem.

  8. Sobór w Konstancji

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Konstancja (dzisiejsze Niemcy)
    Papieże:
    Grzegorz XII; po okresie wakatu Marcin V, wybrany w 1417 r.

    Doprowadził do zakończenia wielkiej schizmy zachodniej i wyboru Marcina V. Potępił nauki Jana Wiklefa i Jana Husa oraz podejmował reformę Kościoła.

    Warto wiedzieć: Sobór zwołał Jan XXIII z obediencji pizańskiej, uznawany za antypapieża; to inna osoba niż papież Jan XXIII z lat 1958–1963. Status części wcześniejszych uchwał zależy od ich papieskiego zatwierdzenia.

  9. Sobór Bazylejsko-Ferraryjsko-Florencki

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Bazylea, następnie Ferrara, Florencja i Rzym
    Papieże:
    Eugeniusz IV; sobór zwołał jego poprzednik Marcin V

    Podejmował reformę Kościoła i sprawę jedności z chrześcijanami Wschodu. We Florencji przyjęto dekrety unijne, w tym z Grekami, oraz wyjaśnienia dotyczące m.in. sakramentów i prymatu papieskiego.

    Warto wiedzieć: Za powszechne uznaje się obrady pozostające w łączności z papieżem. Dalsze posiedzenia odłączonej części zgromadzenia w Bazylei, trwające do 1449 r., nie mają tego statusu.

Wróć do spisu treści ↑

Czasy nowożytne

  1. Sobór Laterański V

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Rzym, Lateran
    Papieże:
    Juliusz II i Leon X

    Odrzucił konkurencyjne zgromadzenie w Pizie i podjął ograniczone reformy życia kościelnego. Potwierdził indywidualną nieśmiertelność duszy ludzkiej oraz wydał przepisy dotyczące kaznodziejstwa i druku książek.

  2. Sobór Trydencki

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Trydent; część obrad przeniesiono do Bolonii
    Papieże:
    Obrady za Pawła III, Juliusza III i Piusa IV; podczas przerw także Marceli II i Paweł IV

    W odpowiedzi na reformację określił naukę o Piśmie Świętym i Tradycji, usprawiedliwieniu, sakramentach i ofierze Mszy Świętej. Przeprowadził reformę dyscypliny, w tym ustanowił seminaria dla kształcenia duchowieństwa.

    Warto wiedzieć: Obradował w trzech okresach, rozdzielonych wieloletnimi przerwami; nie były to nieprzerwane osiemnaście lat posiedzeń.

Wróć do spisu treści ↑

Sobory watykańskie

  1. Sobór Watykański I

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Rzym, bazylika św. Piotra
    Papież:
    Pius IX

    W konstytucji „Dei Filius” przedstawił naukę o Bogu, objawieniu, wierze i rozumie. W „Pastor aeternus” określił prymat papieski i nieomylność papieża przy spełnieniu ściśle wskazanych warunków wypowiedzi ex cathedra.

    Warto wiedzieć: Obrady zostały przerwane w 1870 r. i nie zostały wznowione.

  2. Sobór Watykański II

    Data:
    – r.
    Miejsce:
    Watykan, bazylika św. Piotra
    Papieże:
    Jan XXIII i Paweł VI

    Ogłosił 16 dokumentów dotyczących m.in. Kościoła, objawienia, liturgii i jego misji w świecie. Podjął zagadnienia ekumenizmu, wolności religijnej, apostolstwa świeckich oraz relacji z innymi religiami.

    Warto wiedzieć: Cztery konstytucje soboru to „Sacrosanctum Concilium”, „Lumen gentium”, „Dei verbum” i „Gaudium et spes”.

Wróć do spisu treści ↑